Marka Avukatı ile Markanızı Koruyun: Sınai Mülkiyet Hukukunda Stratejik Yönetim

Bir işletmenin fabrikaları yanabilir, depoları su basabilir veya nakit akışı durabilir; ancak “Marka” ayakta kaldığı sürece o işletme yeniden doğabilir. Dünyanın en büyük şirketlerine baktığınızda, bilançolarındaki en değerli varlığın fiziksel malları değil, marka değerleri olduğunu görürsünüz. İşte bu değeri korumak, sadece bir başvuru formu doldurmak değil, marka avukatlarıyla birlikte ciddi bir hukuki strateji gerektirir.

Marka Avukatı, fikri ve sınai mülkiyet hukuku alanında uzmanlaşmış, markanın yaratım aşamasından tesciline, korunmasından ihlal durumunda dava süreçlerine kadar tüm yaşam döngüsünü yöneten hukuk profesyonelidir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) çerçevesinde haklarınızı korumak için hazırladığımız bu dev rehberde, marka hukukunun tüm detaylarını bulacaksınız.

Marka Avukatı ve Marka Vekili Arasındaki Fark Nedir?

Marka hukuku dünyasında en sık karıştırılan iki kavram “Marka Vekili” ve “Marka Avukatı”dır. Sürecin doğru yönetilmesi için bu ayrımı bilmek hayati önem taşır.

Marka Vekili (İdari Süreç Yöneticisi)

Marka vekili, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde işlem yapma yetkisine sahip profesyoneldir. Marka başvurusu yapmak, bülten itirazlarına cevap vermek ve tescil belgesini almak gibi idari süreçleri yürütür.

Marka Avukatı (Hukuki Koruyucu ve Dava Yöneticisi)

Marka avukatı ise vekillik yetkisine ek olarak (veya iş birliği içinde), işin yargısal boyutunu yöneten hukukçudur.

• Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi: Markanız taklit edildiğinde tazminat davası açmak.
• Hükümsüzlük Davaları: Haksız yere tescil edilmiş bir markayı iptal ettirmek.
• Ceza Davaları: Marka taklitçilerine karşı baskın düzenletmek ve ceza davası açmak.
• Sözleşmeler: Lisans, devir ve franchise sözleşmelerini hukuki güvence altına almak.

Özetle: Başvuru için vekil yeterli olabilir; ancak markanız saldırıya uğradığında veya bir dava ile karşılaştığınızda mutlaka bir marka avukatı ile çalışmalısınız.

Marka Tescil Süreci ve Hukuki Riskler

Bir markanın tescil süreci, sadece logoyu sisteme yüklemekten ibaret değildir. Yanlış sınıfta yapılan veya ön araştırması eksik olan başvurular, aylar sonra “RET” kararı ile sonuçlanabilir.

1. Ön Araştırma ve Risk Analizi

TÜRKPATENT veritabanında yapılacak yüzeysel bir arama yeterli değildir. Marka avukatı, fonetik benzerlikleri, görsel çağrışımları ve potansiyel itiraz risklerini analiz eder. “X Markası” ile “X-Plus Markası” arasındaki iltibas (karıştırılma) riskini hukuki gözle değerlendirir.

2. Nice Sınıflandırması ve Doğru Sınıf Seçimi

Markalar, faaliyet alanlarına göre 1’den 45’e kadar sınıflara ayrılır.

Eğer bir yazılım şirketiyseniz ancak markanızı sadece “elektronik donanım” sınıfında tescil ettirirseniz, yazılım alanında markanız korumasız kalır.

Gereksiz sınıflarda başvuru yapmak ise maliyeti artırır ve 5 yıl kullanılmama nedeniyle iptal riskini doğurur.

3. Mutlak ve Nispi Ret Nedenleri

6769 sayılı Kanun’a göre tescil engelleri ikiye ayrılır:

• Mutlak Ret Nedenleri (Madde 5): Markanın ayırt edici olmaması, tasvir edici olması (örneğin elma satmak için “ELMA” markası alınamaz), kamu düzenine aykırılık.
• Nispi Ret Nedenleri (Madde 6): Daha önce tescil edilmiş bir marka ile aynı veya benzer olması. Bu durum genellikle itiraz üzerine incelenir.

Marka Bültenine İtiraz ve Karşı Görüş Sunma

Marka başvurusu yapıldıktan sonra, marka bültende 2 ay süreyle yayımlanır. Bu süre, markanın “Araf”ta olduğu süredir. Üçüncü kişiler markanıza itiraz edebilir veya siz benzer bir markaya itiraz edebilirsiniz.

Markanıza İtiraz Gelirse Ne Yapmalı?

Bir rakip firma, “Bu marka benim markama benziyor” diyerek itiraz ederse, marka avukatınızın karşı görüş (savunma) dilekçesi hazırlaması gerekir.

• Markaların hitap ettiği tüketici kitlesinin farklı olduğunu ispatlamak.
• Görsel ve işitsel farklılıkları vurgulamak.
• Gerekirse “Kullanım İspatı” talebinde bulunarak, itiraz eden firmanın markasını gerçekten kullanıp kullanmadığını sorgulamak.

Rakip Markalara İtiraz Etmek

Sizin markanıza benzeyen, tüketicide kafa karışıklığı yaratabilecek bir marka bültende yayımlandığında, derhal itiraz edilmelidir. Aksi takdirde o marka tescil edilir ve tescilli bir markayı iptal ettirmek (hükümsüzlük davası), ilana itiraz etmekten çok daha maliyetli ve uzun bir süreçtir.

Marka Tecavüzü (İhlali) ve Hukuki Yaptırımlar

Tescilli markanızın izinsiz kullanılması, taklit edilmesi veya iltibas yaratacak şekilde benzerinin kullanılması marka tecavüzü (marka hakkına tecavüz) suçunu oluşturur. Bir marka avukatının en kritik rolü bu aşamada başlar.

1. Tespit ve Delil Toplama

Dava açmadan önce ihlalin tespiti gerekir. Noter kanalıyla tespit, online satış ekran görüntüleri, faturalar ve şahitler hazırlanır. Bazı durumlarda mahkemeden “Delil Tespiti” kararı aldırılarak karşı tarafın iş yerinde inceleme yaptırılır.

2. İhtarname Gönderimi

Çoğu zaman dava açmadan önce, ihlali yapan tarafa noter ihtarnamesi gönderilerek tecavüzün durdurulması istenir. Profesyonelce yazılmış bir ihtarname, yıllar sürecek bir davayı başlamadan bitirebilir.

3. Hukuk Davaları

Marka hakkı ihlal edilen kişi şu davaları açabilir:

• Tecavüzün Tespiti Davası: İhlalin varlığının mahkemece onaylanması.
• Tecavüzün Men’i (Önlenmesi) Davası: Devam eden ihlalin durdurulması.
• Tecavüzün Ref’i (Kaldırılması) Davası: Taklit ürünlerin toplatılması, tabelaların indirilmesi, web sitesinin kapatılması.
• Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Markanın uğradığı itibar kaybı ve maddi zararın (yoksun kalınan kazanç) tazmini.
• İtibar Tazminatı: Markanın kalitesinin bozulması nedeniyle ek tazminat.

4. Ceza Davaları ve Baskınlar

Marka hakkına tecavüz sadece tazminat gerektirmez, aynı zamanda bir suçtur (SMK Madde 29/30). Marka avukatı savcılığa suç duyurusunda bulunarak:

• Güvenlik güçleriyle birlikte iş yerine baskın (arama ve el koyma) yapılmasını sağlar.
• Taklit ürünlere el konulur ve imha edilir.
• Failler hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası istenir.

Marka Hükümsüzlüğü ve İptal Davaları

TÜRKPATENT tarafından tescil edilmiş bir marka, her zaman dokunulmaz değildir. Eğer tescil haksızsa veya şartlar değişmişse, marka mahkeme kararıyla sicilden silinebilir.

Hükümsüzlük Davası

Tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde, daha önceki bir hakka dayanarak (önceki marka, ticaret unvanı, telif hakkı vb.) açılan davadır.

• Kötü Niyet: Eğer marka başvurusu kötü niyetle yapılmışsa (örneğin; distribütörün asıl mal sahibinden habersiz markayı kendi adına tescil ettirmesi), 5 yıllık süre sınırı olmaksızın her zaman dava açılabilir.

İptal Davası (Kullanmama Nedeniyle)

Marka, tescil edildiği mal veya hizmetler sınıfında, tescil tarihinden itibaren 5 yıl boyunca ciddi ve kesintisiz olarak kullanılmazsa, talep üzerine iptal edilebilir. Bu, “marka mezarlığı” oluşumunu engellemek için getirilmiş bir kuraldır. 2024 yılı itibarıyla bu yetki mahkemelerden alınarak idari olarak TÜRKPATENT’e devredilme sürecindedir, ancak hukuki temsiliyet şarttır.

Tanınmış Marka Koruması

Her marka eşittir ama bazıları “daha eşittir”. Tanınmış markalar, sadece tescilli oldukları sınıflarda değil, tüm sınıflarda koruma sağlarlar. Örneğin, birisi gidip tekstil sınıfında “Coca-Cola” markasını tescil ettiremez; çünkü Coca-Cola tanınmış bir markadır.

Marka avukatı, markanızın “Tanınmış Marka” statüsüne alınması için TÜRKPATENT nezdinde özel bir başvuru süreci yürütür. Bu statü, markanıza “çelik zırh” giydirmek gibidir.

Uluslararası Marka Tescili (WIPO ve Madrid Protokolü)

Marka koruması “ülkeseldir”. Türkiye’de tescilli markanız, Almanya’da veya Çin’de korunmaz. İhracat yapan firmalar için uluslararası tescil lüks değil, zorunluluktur.

• Madrid Protokolü: Tek bir başvuru ile 100’den fazla ülkede (WIPO aracılığıyla) tescil imkanı sağlar.
• EUTM (Avrupa Birliği Markası): Tek başvuru ile tüm AB ülkelerinde koruma sağlar.

Marka avukatı, hedef pazarlarınıza göre en maliyet etkin uluslararası tescil stratejisini belirler.

Marka Hukukunda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sınai Mülkiyet Kanunu ve Yargıtay içtihatları sürekli güncellenmektedir.

1. İnternet ve Sosyal Medya İhlalleri: Domain adları, sosyal medya kullanıcı adları ve Google Ads (Adwords) üzerinden yapılan marka ihlalleri artık sıkı takibimizdedir.
2. Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı: Bir markanın kullanımına uzun süre (5 yıl) ses çıkarmazsanız, artık o markanın hükümsüzlüğünü talep edemezsiniz. Bu nedenle düzenli piyasa takibi şarttır.
3. Arabuluculuk Şartı: Ticari davalarda ve bazı fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu hale gelmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular – Marka Hukuku ve Avukatlığı

Aklınızdaki soruları netleştirmek adına, müvekkillerimizin en sık sorduğu soruları bu bölümde detaylıca yanıtladık.