Araç Mahrumiyet Bedeli (İkame Araç Bedeli) Nedir?
Araç mahrumiyet bedeli hukukumuzdaki diğer kurumlardan farklı olarak trafik kazasına karışan tarafların zararlarına yönelik doğmuş bir kavramdır. Mahrumiyet denince akla bazen ceza hukukundaki ”bireyin belirli bir suçtan ötürü bazı haklarını kullanmasının yargı kararıyla kısıtlanması” yönündeki uygulama gelse de bu yazımızın konusu araç hak mahrumiyeti bedelidir. Trafik kazası tazminatları olarak meydana çıkan tazminat türlerinden olan ikame araç bedeli mevzusudur.
Araç mahrumiyet bedeli, trafik kazasının yaşandığı andan aracınızın onarılıp size teslim edilmesi anına kadar olan süre zarfında aracınızdan faydalanamamanızı karşılayan tazminata verilen isimdir. Bu tazminatın doğmasındaki temek olgu haksız fiil sonucu haksız fiile maruz kalan diğer kişinin maddi zararını ve taşıtından yararlanamamasının karşılığını sağlamaktır.
Araç Hak Mahrumiyet Bedeli Şartları
- Araç hak mahrumiyeti talebinde bulunmanız için öncelikle yaşanan kazadaki araçlardan birinin sahibi olmanız gerekmektedir. Aracın sürücüsü bu talepte bulunamaz.
- Sahibi olduğunuz araç için ikame araç bedeli talebinde bulunabilmeniz için kazadaki kusur oranına bakıldığında karşı tarafın kusursuz olmaması önemlidir. Örnek vermek gerekirse iki araçlık bir kazada karşı tarafın %10 bile olsa kusur atfedilebilecek bir hata yapmış olması şarttır.
- 2/10 yıllık zamanaşımının dolmamış olması gerekir. Bu süre dolduktan sonra hak talep etmek hukuken mümkün değildir.
- Varsa, kaskonuz tarafından ikame araç hizmeti almamış olmanız gerekir.
***Araç yoksunluk tazminatı alabilmek için bilinenin aksine illa bir araç kiralayıp onun faturasını talebe dayanak etmenize gerek yoktur.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236, T. 29.09.2022
Araç mahrumiyet bedeli talep edilebilmesi için mutlaka ikame araç kiralanıp fatura/belge sunulması zorunlu değildir. Hakim, TBK md. 50 uyarınca zararı re’sen takdir edebilir. Makul onarım süresi ve emsal ikame araç bedeli bilirkişi raporuyla belirlenerek tazminata hükmedilmelidir. (Kanun yararına bozma kararı olarak emsal niteliğindedir.)
Araç Hak Mahrumiyet Bedeli Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Araç yoksunluk tazminatı için hesaplama yapılırken iki farklı parametre vardır. Binici veya ticari amaçla kullanım. Bu iki durumda hesaplama farkının dayanağı binicinin kendi ihtiyaçlarını giderecek kadar araçtan mahrum kalmaktadır. Ticari amaçlı kullanılan araç sahibi ise kendi ihtiyacından ziyade gelir kapısından yoksun kalmaktadır. Halk dilinde araç yatma parası olarak tanımlanan bu bedelin hesabında aynı araç için nitelik farkından dolayı bu iki hesapta aradaki fark 2-3 katını bulabilir.
Araç Hak Mahrumiyeti Hesaplanırken Ticari Araç Hususi Araç Ayrımı Nasıl Yapılır?
Araçların hususi veya ticari ayrımında kriter aslında çok basittir. Aracın kullanım tipi binek veya ticari taşıt olma durumuna göre yapılmaktadır bu ayrım. Örneklendirmek gerekirse A kişisinin kendi adına kayıtlı Egea marka ailesiyle kullanmak üzere aldığı araç hususi otomobilidir. Ancak yine A kişisinin yine Egea marka 34TXX 34 plaka sayılı sarı yolcu taksisi ticari amaca özgülendiği için ticari araç kategorisindedir. Aynı marka/model araçlar farklı kategorilerde yer alabilir.
İkame Araç Bedeli Hesaplanırken Onarım Süresi Nasıl Belirlenir?
İkame araç bedeli ile ticari araçlardaki kazanç kaybı hesaplarında sonuç farklı olsa da hesaba katılan onarım süresi eş araçlar için aynıdır. Araç tamir süresi tazminatı hesabında dikkat edilen bir diğer unsur aracın ne kadar sürede onarılabileceğidir. Burada cümleyi dikkatli okumakta fayda var çünkü sizin başınızdan geçen tamir deneyiminin bir önemi yoktur. Sizin talihsizliğiniz olarak ustanın tembelliği veya parçacının stoklarındaki eksiklik yaşanması onarım süresini uzatsa da yapılan hesapta genel olarak kazaya karışan A marka aracın Türkiye geneli parça tedarik süresi ve tamirat süresi belirlidir. Sizin başınızdan geçen kazanın boyutuna göre bu değişse de onarım sürecinde yaşanan aksaklıklar bu hesaba katılmamaktadır.
HESAP FORMÜLÜ: makul onarım süresi x aracın günlük kazanç ya da kiralama bedeli
ARAÇ HAK MAHRUMİYETİ HESAP ROBOTU
Araç Yatma Parası Hesaplayıcı
Araç hak mahrumiyetinde olduğu gibi Değer kaybı tazminatında da uzmanlığımız söz konusu.
DEĞER KAYBI HESAPLAMASI İÇİN TIKLAYINIZ.
Araç Mahrumiyet Bedeli Başvuru ve Dava Süreci
Öncelikle belirtmek gerekir ki araç mahrumiyet bedeli başvuruları sigorta şirketlerine yapılmaz. Sigorta şirketleri poliçelerinde bu zararı koruma altına almaz. O sebeple Sigorta Tahkim Komisyonu bu alacak yönünden devre dışıdır.
Araç yatma parası kimden istenir?
Bu talepten araç işleteni(ruhsat sahibi) ve sürücü sorumludur. İşleten kavramı aracın kaza tarihindeki ruhsat sahibini ifade eder. Bu sorumluluk müteselsil olup talebinizi taraflardan birine yöneltmeniz dahi yetecektir.
Araç Yatma parası nasıl alınır?
Bu alacak kalemi için farklı yollar vardır. Kanunda kesin bir yol belirtilmediği gibi hangi yolu kullandığınızın hiçbir sakıncası yoktur.
- İhtarname: Araç yatma bedeli hesaplanarak sürücü ve işletene veya ikisinden birine ihtarname çekilerek talep edebilirsiniz. İhtarnamenin bir yaptırımı yoktur. Tebliğ edildiği andan itibaren arşı taraf için herhangi hukuki sorumluluk doğurmaz.
- İcra Takibi: Bu yolda alacağınız belirleyerek sürücü ve işletene veya ikisinden birine karşı takip başlatarak ödeme emri tebliği tarihinden itibaren 7 gün içinde ödemelerini sağlayabilirsiniz. Yedi gün içinde itiraz etmedikleri taktirde dosyanın kesinleştirmesi talep ederek alacağınız için haciz aşamasına geçebilirsiniz. Eğer yedi gün içinde takibe itiraz ederlerse bu defa itirazın iptali davası açarak itirazı kaldırabilirsiniz.
***Takip açılırken kullandığınız dayanaklar delil konusunda sizi sınırlandırır.
- Dava Yolu: Sürücü ve işletene veya ikisinden birine karşı açacağınız Aşağıdaki tabloda yer alan türlere göre açacağınız dava ile alacağınıza kavuşabilirsiniz.
| Kriter | Durum / Senaryo | Mahkeme Bilgisi |
| GÖREVLİ MAHKEME | Taraflardan en az biri şahıs (hususi araç) ise | Asliye Hukuk Mahkemesi |
| GÖREVLİ MAHKEME | Her iki taraf da tacir/şirket (ticari işletme) ise | Asliye Ticaret Mahkemesi |
| YETKİLİ MAHKEME | Genel Yetki (Kural) | Davalının ikametgahı mahkemesi |
| YETKİLİ MAHKEME | Kaza Mahalli Yetkisi | Kazanın meydana geldiği yer mahkemesi |
| YETKİLİ MAHKEME | Davacı Seçimlik Hakkı | Davacının kendi ikametgahı mahkemesi (Zarar görenin yerleşim yeri) |
***Asliye Ticaret Mahkemesinde açılacak davalar için arabuluculuk şartı vardır.
Araç Yatma Parası İçin Örnek İhtarname, Dilekçe ve Yargıtay Kararları
Aşağıda yer alan formatlar örnek ihtarname, dava dilekçeleri ve kullanabileceğiniz Yargıtay kararları vardır. Bu örnekleri kendi trafik kazanıza göre doldurabilirsiniz.
A) Araç Mahrumiyeti Örnek İhtarname
İHTAR EDEN: [Adınız Soyadınız] – [T.C. Kimlik No]
ADRES: [Adresiniz]
MUHATAP: [Karşı Araç Sürücüsü/Sahibi Adı Soyadı]
ADRES: [Muhatabın Adresi]
KONU: [Tarih] tarihinde meydana gelen trafik kazası sebebiyle oluşan araç mahrumiyet bedeli talebi hakkındadır.
AÇIKLAMALAR:
[Tarih] tarihinde, mülkiyeti şahsıma ait olan [Plaka] plakalı araç ile sevk ve idarenizdeki [Karşı Plaka] plakalı araç arasında [Kaza Yeri] mevkiinde maddi hasarlı trafik kazası meydana gelmiştir.
Kaza tespit tutanağı ve ekspertiz raporu ile sabit olduğu üzere, kazanın meydana gelmesinde şahsınıza/şoförünüze ait kusur oranı %[Kusur Oranı] olarak belirlenmiştir.
Kaza neticesinde aracım ağır hasar almış ve yetkili serviste/özel serviste [Giriş Tarihi] ile [Çıkış Tarihi] tarihleri arasında toplam [Gün Sayısı] gün boyunca onarımda kalmıştır.
Aracımın onarımda kaldığı bu süre zarfında aracımı kullanamamam sebebiyle ulaşım ihtiyaçlarımı karşılamak adına ikame araç maliyeti / ulaşım masrafı doğmuş ve maddi zarara uğranılmıştır.
SONUÇ VE İSTEM: Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, şimdilik [Talep Edilen Rakam] TL araç mahrumiyet bedelinin işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 (yedi) gün içerisinde aşağıda belirtilen banka hesabına ödenmesini; aksi takdirde yasal yollara başvurulacağını, yargılama gideri ve vekalet ücretinin tarafınıza yükleneceğini ihtaren bildiririm.
IBAN: [Banka Adınız – IBAN Numaranız]
İHTAR EDEN [İmza]
B) Araç Hak Mahrumiyeti Örnek Dava Dilekçesi
[İSTANBUL] NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACI: [Adınız Soyadınız] – [T.C. Kimlik No]
VEKİLİ: Av. [Avukat Adı Soyadı] – [Adresi]
DAVALI: [Karşı Araç Sürücüsü/Sahibi Adı Soyadı] – [Adresi]
KONU: Belirsiz alacak davası niteliğinde, şimdilik [Örn: 1.000] TL araç mahrumiyet bedelinin kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle tahsili talebidir.
AÇIKLAMALAR:
[Tarih] tarihinde gerçekleşen kazada davalı taraf tam kusurlu/asli kusurlu bulunmuştur.
Müvekkilin [Plaka] plakalı aracı kaza sebebiyle [Gün Sayısı] gün boyunca onarımda kalmış ve müvekkil bu süreçte aracın ekonomik yararından mahrum kalmıştır.
Yerleşik Yargıtay içtihatları uyarınca, aracın onarımda kaldığı makul süre için piyasa rayiçlerine göre ikame araç bedeli hesaplanması gerekmektedir.
Davalı tarafa gönderilen [Tarih] tarihli ihtarnameye rağmen herhangi bir ödeme yapılmamıştır.
HUKUKİ DELİLLER: Kaza Tespit Tutanağı, Ekspertiz Raporu, Servis Kayıtları, İhtarname, Bilirkişi İncelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla;
Davamızın kabulü ile şimdilik [Örn: 1.000] TL araç mahrumiyet bedelinin kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [Tarih]
DAVACI VEKİLİ [İmza]
C) ARAÇ HAK MAHRUMİYETİNE İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI
1-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/19869, K. 2017/10814, T. 21.11.2017
Pert (kullanılamaz hale gelen) araçlarda mahrumiyet zararı, emsal nitelikte yeni bir aracın satın alınması için gereken makul süre esas alınarak hesaplanmalıdır. Bu süre içinde yakıt, amortisman gibi tasarruf edilen giderler mahsup edilerek, emsal aracın kiralama bedeli üzerinden tazminata hükmedilmelidir. Bir yıllık süre esas alınarak hüküm kurulması hatalıdır.
2-Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236, T. 29.09.2022
Araç mahrumiyet bedeli talep edilebilmesi için mutlaka ikame araç kiralanıp fatura/belge sunulması zorunlu değildir. Hakim, TBK md. 50 uyarınca zararı re’sen takdir edebilir. Makul onarım süresi ve emsal ikame araç bedeli bilirkişi raporuyla belirlenerek tazminata hükmedilmelidir. (Kanun yararına bozma kararı olarak emsal niteliğindedir.)
3-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/16141, K. 2018/8421, T. 01.10.2018
Trafik kazası nedeniyle araçta değer kaybı yanında mahrumiyet bedeli de talep edilebilir. Zarar gören ikame araç kullanmamış olsa dahi, makul tamir süresi içinde emsal aracın kiralama bedeli objektif kriterlerle belirlenerek mahrumiyet tazminatına hükmedilmelidir.
4-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5631, K. 2018/4390, T. 19.04.2018
İkame araç (mahrumiyet) bedeli zorunlu trafik sigortası teminatı dışında kalır; sigorta şirketi bu zarardan sorumlu tutulamaz. Mahrumiyet zararı, makul tamir süresi ile emsal aracın kiralama bedeli çarpımı suretiyle; bakım giderleri, amortisman gibi tasarruflar indirilerek hesaplanmalıdır.
Araç Hak Mahrumiyeti (Yatma Parası) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası sonrası araç hak mahrumiyeti tazminatı nedir ve nasıl talep edilir?
Araç hak mahrumiyeti tazminatı (yatma parası veya ikame araç bedeli), trafik kazası nedeniyle aracınızın onarımda kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan zararın tazminidir. Kusurlu tarafın sürücüsü ve araç sahibinden müteselsilen talep edilir. Sigorta şirketi genellikle karşılamaz.
Araç yatma parası hesaplaması nasıl yapılır 2025 yılı için?
Hesaplama, makul onarım süresi x günlük emsal ikame araç kiralama bedeli formülüyle yapılır. Kusur oranı uygulanır ve tasarruf edilen giderler (yakıt vb.) indirilir. Bilirkişi raporuyla kesinleşir.
Trafik kazasında araç serviste kaldığı süre için yatma parası alabilir miyim?
Evet, makul onarım süresi boyunca araçtan yoksun kalma tazminatı talep edebilirsiniz. Fiilen araç kiralamanız gerekmez, Yargıtay kararları bunu zorunlu kılmamaktadır.
Araç hak mahrumiyeti bedeli zorunlu trafik sigortasından ödenir mi?
Hayır, araç mahrumiyet bedeli trafik sigortası (ZMSS) teminatı dışındadır. Kusurlu araç sahibi veya sürücüsünden doğrudan talep edilir.
Kazada kusurlu değilsem araçtan yoksun kalma tazminatı ne kadar olur?
Tam kusursuzsanız, makul süre boyunca emsal aracın günlük kiralama bedelinin tamamı tazminat olarak hesaplanır. Bilirkişi piyasa rayiçlerini esas alır.
Pert olan araç için hak mahrumiyeti tazminatı talep edilebilir mi?
Evet, pert araçlarda yeni araç alımına kadar geçen makul süre için ikame araç bedeli talep edilebilir. Yargıtay içtihatları bunu destekler.
Ticari araçlarda yatma parası ile kazanç kaybı farkı nedir?
Yatma parası (mahrumiyet) genel kullanım kaybıdır, kazanç kaybı ise ticari aracın gelir getirememesinden doğan doğrudan kâr kaybıdır. İkisi birlikte talep edilebilir.
Araç onarım süresi uzun sürdü diye tüm günler için yatma parası alınır mı?
Hayır, sadece makul onarım süresi esas alınır. Gereksiz uzamalar (parça bekleme hariç) tazminattan düşülür.
Araç kiralamadım ama serviste kaldı, yine de mahrumiyet bedeli alabilir miyim?
Evet, Yargıtay kararlarına göre fiilen kiralama ve fatura zorunlu değildir. Hakim re'sen bilirkişiyle takdir edebilir.
Trafik kazası araç mahrumiyeti zamanaşımı süresi kaç yıldır?
Zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren 2 yıl, her halde kaza tarihinden 10 yıldır.
Kasko sigortası araç yatma parasını karşılar mı?
Genellikle hayır, ancak poliçede ikame araç klozu varsa sınırlı süre için karşılayabilir. Fazlası kusurlu taraftan istenir.
Yatma parası davası hangi mahkemede açılır ve ne kadar sürer?
Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Süreç bilirkişi raporuyla 1-2 yıl sürebilir.
Araç hak mahrumiyeti bedeli kusur oranına göre nasıl azalır?
Tazminat, karşı tarafın kusur oranıyla çarpılır. Örneğin %80 kusurluysa tazminatın %80'i ödenir.
2025 yılında araç mahrumiyet bedeli Yargıtay kararları neler diyor?
Yargıtay, gerçek zarar ilkesini esas alır; makul süre, emsal kiralama bedeli ve tasarruf indirimlerini vurgular. Kiralama zorunlu değildir.
Trafik kazasında araç değer kaybı ile yatma parası birlikte talep edilebilir mi?
Evet, değer kaybı, onarım masrafı ve mahrumiyet bedeli ayrı kalemlerdir ve birlikte istenebilir.
Araç hak mahrumiyeti konusunda yaptığımız çok sayıda tahsil olup bu tecrübemizden bir kaç bilgiyi sizlerle paylaşmak istedik yukarıdaki yazıda. Yapılacak hatalar, yeni harç ve dosya masrafları göze alındığında büyük problemlere yol açabilir bu konuda profesyonel destek almak için lütfen ofisimizle iletişime geçiniz.
YASAL UYARI: Bu internet sitesinde yer alan tüm bilgiler, makaleler ve dilekçe örnekleri genel bilgilendirme amacıyla paylaşılmıştır. Paylaşılan metinler güncel mevzuatla farklılık gösterebilir ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik arz edebilir. Bu bilgiler hukuki tavsiye veya danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Sitedeki içeriklerin kaynak gösterilmeden kullanımı veya uzman bir avukat görüşü alınmadan bu bilgilere dayanılarak işlem yapılması halinde doğabilecek hak kayıplarından ve zararlardan hukuk büromuz sorumlu tutulamaz.
İncelediğiniz Konu
Yükleniyor...
Av. Kayhan GERGÖY
- 📱 0532 064 5336
- ☎️ 0216 606 60 36
- 📍 Maltepe / İSTANBUL
