Tenkis Davası Nedir ve Saklı Pay İhlali Nasıl Giderilir?

Miras hukuku, miras bırakanın (muris) mal varlığı üzerinde tasarruf etme özgürlüğünü tanırken, aynı zamanda kanunla belirlenmiş bazı yakın mirasçıların haklarını da koruma altına almıştır. İşte bu korunan kısma Saklı Pay (Mahfuz Hisse) adı verilir.

Saklı pay sahibi mirasçıların haklarının, miras bırakanın vasiyetname veya sağlığında yaptığı karşılıksız devirler (bağışlar) ile ihlal edilmesi durumunda açılan davaya ise Tenkis Davası denir. Tenkis davası açılırken mutlaka bir miras avukatına danışmalısınız. Bu makalede, Tenkis Davası’nın hukuki dayanağını, kimlerin saklı pay sahibi olduğunu ve dava sürecini detaylıca inceleyeceğiz.

I. Saklı Pay Kavramı: Kimlerin Hakkı Korunur?

Türk Medeni Kanunu’na göre, miras bırakanın serbestçe tasarruf edemeyeceği, zorunlu olarak mirasçılara bırakılması gereken paya saklı pay denir.

Saklı Pay Sahibi Mirasçılar Kimlerdir?

Altsoy: Murisin çocukları, torunları.

Anne ve Baba: Murisin anne ve babası.

Sağ Kalan Eş: Murisin vefat ettiğinde hayatta olan eşi.

Önemli Not: Kardeşler, 2007 yılında yapılan yasal değişikliklerle artık saklı pay sahibi mirasçı sayılmamaktadır.

Saklı Pay Oranlarının Hesaplanması

Saklı pay oranı, mirasçının kanundaki yasal miras payı üzerinden hesaplanır.

Altsoy (Çocuklar/Torunlar): Yasal miras payının yarısı (1/2) saklı paydır.

Anne ve Baba: Yasal miras payının dörtte biri (1/4) saklı paydır.

Sağ Kalan Eş: Eşin hangi zümreyle (altsoy, anne-baba veya tek başına) mirasçı olduğuna göre yasal payının tamamı ya da dörtte üçü (3/4) saklı paydır.

⚠️SAKLI PAY VE TENKİS HESAPLAMA ARACI İÇİN TIKLAYINIZ.⚠️

II. Tenkis Davasının Hukuki Amacı ve Şartları

Tenkis, kelime anlamı olarak “azaltma” veya “indirme” demektir. Tenkis Davası, miras bırakanın yaptığı ve saklı payı ihlal eden tasarrufların, saklı payı karşılayacak oranda indirilmesi ve iptal edilmesi için açılır.

Tenkis Davasının Açılma Şartları:

Saklı Pay İhlali Olmalıdır: Miras bırakanın yaptığı ölüme bağlı tasarruf (vasiyetname) veya sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar (bağışlar), saklı pay sahiplerinin haklarını ihlal etmiş olmalıdır.

Tasarruf Oranını Aşma: Miras bırakanın yaptığı tasarrufların toplamı, kanunen serbestçe tasarruf edebileceği (tasarruf oranı) kısmı aşmalıdır. 

Tasarruf Oranı = Tüm Tereke Değeri – Toplam Saklı Pay Değeri

İhlalin Tespiti: İhlalin, terekenin net değeri (aktifler eksi borçlar) üzerinden matematiksel olarak tespiti zorunludur.

Uygulamada Sıkça Karşılaşılan Durum: Murisin, bir mirasçısını kayırarak tüm mal varlığını vasiyetname ile ona bırakması veya sağlığında karşılıksız devretmesi.

III. Tenkis Davasında Dava Açma Süresi (Hak Düşürücü Süreler)

Tenkis davası, hak düşürücü sürelere tabidir ve bu süreler kaçırılırsa dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar.

1 Yıllık Süre: Saklı pay sahibi, tenkise tabi tasarrufu ve hakkının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmak zorundadır.

10 Yıllık Süre: Her halükarda, miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren 10 yıl geçmesiyle dava hakkı düşer.

Bu sürelerin başlangıç anları çok teknik detaylar içerdiğinden, bir Miras Avukatı ile çalışmak sürenin doğru hesaplanması açısından hayati önem taşır.

IV. Tenkis Davasının Açılacağı Yetkili Mahkeme

Tenkis davası, miras bırakanın son yerleşim yerindeki (ikametgahındaki) Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. Sulh Hukuk Mahkemeleri, Tenkis davalarına bakmakla görevli değildir.

V. Tenkis Hesaplaması Nasıl Yapılır? (Örnek Adımlar)

Tenkis hesaplaması, miras hukuku alanının en karmaşık aşamasıdır ve genellikle mahkemece atanan bilirkişiler tarafından yapılır.

1. Terekenin Tespiti: Murisin ölümü anındaki tüm mal varlığı (aktifler) belirlenir ve borçlar (pasifler) düşülerek net tereke bulunur.
2. Ekleme (İade Edilecek Değerler): Murisin sağlığında yaptığı bağışlar gibi tenkise tabi kazandırmaların değeri, terekeye eklenir (hesaplama yapılırken, fiziksel olarak iade edilmez).
3. Yasal Payın Belirlenmesi: Ortaya çıkan toplam hayali değer üzerinden yasal miras payları hesaplanır.
4. Saklı Payın Belirlenmesi: Yasal paylar üzerinden yukarıda belirtilen oranlarla saklı pay miktarları bulunur.
5. Tasarruf Oranının Tespiti: Kalan kısım (Toplam değer – Saklı paylar) murisin serbestçe tasarruf edebileceği orandır. Eğer murisin tasarrufları bu oranı aşıyorsa, aşan kısım üzerinden tenkis yapılır.

Önemli İlke: Tenkis, en son yapılan karşılıksız kazandırmadan (bağış veya vasiyet) başlanarak geriye doğru sırayla yapılır. Mirasçı, ihlali yaratan tasarrufun sadece saklı payını karşılayacak kadarını iptal ettirir, tamamını değil.

Tenkis Davası ve Muris Muvazaası Farkı

Uygulamada bu iki dava sıkça karıştırılır, ancak amaçları ve şartları farklıdır:

Neden Bir Miras Avukatı İle Çalışmalısınız?

Tenkis davaları, basit bir alacak davası değildir. Hesaplamalar, özellikle mal varlığı çok olan miras bırakanlarda (çok sayıda taşınmaz, şirket hissesi vb.) son derece karmaşıktır.

KG Hukuk Bürosu olarak: